Risico’s op het werk

Rol BHV na ernstige arbeidsongevallen
4 oktober 2016
Vacature: Webdeveloper
29 november 2016

Risico’s op het werk

67% van de bedrijven zonder RI&E kent Arbowetgeving niet

Uit het Jaarverslag 2015 van de Inspectie SZW blijkt, dat de naleving van de Arboregels relatief laag is, vooral in hoog risico sectoren. Efficiënt produceren is vaak belangrijker dan gezond en veilig werken. Concurrentiedruk, onwetendheid en onkunde over de toepassing van de Arbowetgeving spelen een belangrijke rol bij het negeren van de regels.

67 procent van de bedrijven die de vereiste risicoinventarisatie- en evaluatie (RI&E) niet hebben, kent de RI&E-verplichting en de Arbowetgeving niet. Dit geldt vooral voor kleinere bedrijven. Zelfs als de kennis wel aanwezig is, wordt deze niet altijd voldoende toegepast. Onvoldoende toezicht op de werkvloer, werkdruk en ingesleten gewoonten zijn volgens de inspectie SZW de meest voorkomende redenen.
Gezien deze cijfers is het niet overbodig de betekenis van de Arboregels en de RI&E nog eens breed onder de aandacht te brengen.

Arbowetgeving

De wetgeving over arbeidsomstandigheden is verdeeld in drie niveaus: de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), het Arbobesluit en de Arboregeling. De Arboregels moeten voor een werkklimaat zorgen waarin werknemers tot hun pensioengerechtigde leeftijd veilig en gezond kunnen werken. De Arbowet is de basis van de Arbowetgeving. Hierin staan de algemene bepalingen die gelden voor alle plekken waar arbeid wordt verricht. De Arbowet is een kaderwet. Dat betekent dat er geen concrete regels in staan. Die zijn verder uitgewerkt in het Arbobesluit en de Arboregeling. Het Arbobesluit bevat verplichte regels waaraan werkgever en werknemer zich moeten houden om arbeidsrisico’s tegen te gaan. Voor een aantal sectoren en categorieën staan er enkele afwijkende en aanvullende regels in. De Arboregeling is een verdere uitwerking van het Arbobesluit. Ze bevat concrete voorschriften. Bijvoorbeeld eisen waaraan arbeidsmiddelen moeten voldoen. Ook deze regels zijn verplicht voor werkgever en werknemer.

In 2007 is de Arbowet vereenvoudigd door het stellen van een aantal doelvoorschriften. Werkgevers en werknemers mogen sindsdien zelf bepalen, hoe ze de voorgeschreven eindresultaten bereiken en dat vervolgens vastleggen in een Arbocatalogus. Zo vermeldt de Arbowet bijvoorbeeld het maximale geluidsniveau op de werkplek. Het is aan de bedrijven om te bepalen hoe ze dat doel bereiken. Er is overigens naast de Arbowet nog veel andere wetgeving die werknemers beschermt tegen mogelijke negatieve gevolgen van het werk (zie kadertekst).

RI&E en Plan van Aanpakgirl-1064658_1280

In de Arbowet staat dat een RI&E verplicht is voor alle werkgevers (al sinds 1 januari 1994!). Ieder bedrijf met personeel moet (laten) onderzoeken of de werkzaamheden gevaar kunnen opleveren of schade kunnen veroorzaken aan de gezondheid van de werknemers. De uitkomsten van dit onderzoek, de RI&E, moeten schriftelijk worden vastgelegd. Verplicht onderdeel van de RI&E is het Plan van Aanpak. Een Plan van Aanpak moet de maatregelen bevatten die genomen gaan worden om de risico’s tegen te gaan. Het is raadzaam om bij het aanpakken van de risico’s te kijken naar de oorzaak van het risico in plaats van naar het gevolg. Bij het zoeken naar oplossingen of maatregelen om de risico’s te beheersen, kan een bedrijf baat hebben bij een Arbocatalogus. In de Arbocatalogus staan oplossingen en aanbevelingen om op sectorniveau gezond en veilig te kunnen werken.

Vier procent stijging arbeidsongevallen

Het Jaarverslag 2015 van de Inspectie SZW meldt voorts dat het aantal meldingen van arbeidsongevallen in 2015 met een kleine vier procent is gestegen.
Uit de onderzochte ongevallen blijkt dat jongere en oudere werknemers, net als in voorgaande jaren, vaker slachtoffer zijn van arbeidsongevallen. Nieuwe risicogroepen zijn uitzendkrachten en niet-Nederlandse arbeidskrachten. Uitzendkrachten hebben een twee keer zo grote kans op een arbeidsongeval als vaste werknemers. Het aantal niet-Nederlandse werknemers dat komt te overlijden door een arbeidsongeval is naar verhouding bijna twee keer zo hoog (4,2 procent tegenover 2,2 procent). Het risico is groter, als Nederlands de voertaal is bij mondelinge instructies en als de teksten op bordjes en veiligheidsinstructies bij machines in het Nederlands zijn gesteld.

Psychosociale arbeidsbelasting

Het Jaarverslag 2015 benoemt psychosociale arbeidsbelasting (PSA), door bijvoorbeeld hoge werkdruk, discriminatie, agressie of seksuele intimidatie, als een van de belangrijkste oorzaken van werk-gerelateerd verzuim.
Vorig jaar hadden ronde de 1,2 miljoen mensen op het werk te maken met ongewenst gedrag door collega’s of leidinggevenden, zoals pesten, discriminatie of (seksuele) intimidatie. Werknemers die hiervan het slachtoffer zijn, meldden zich gemiddeld zeven extra werkdagen per jaar ziek. Samen met een hoge werkdruk verdubbelt ongewenst gedrag de kans op burn-out klachten. Daarnaast kost het werkgevers veel geld. Onderzoeksinstituut TNO heeft berekend dat het werkgevers ongeveer 1,7 miljard euro aan loondoorbetaling per jaar kost.

Campagne tegen ongewenst gedrag

Ervaringen in de sector Zorg en Welzijn laten zien dat meer kennis over PSA leidt tot het nemen van maatregelen. Buiten deze sector is er nog niet genoeg aandacht voor PSA in de RI&E en hebben bedrijven te weinig actie ondernomen om PSA te voorkomen of te verminderen.

Mede daarom is het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) de campagne ‘Moet Toch Kunnen’ gestart. Deze is gericht op ongewenst gedrag op het werk bij alle werkenden in Nederland. Werkgevers en werknemers worden opgeroepen om met elkaar het gesprek aan te gaan over het grijze gebied tussen een onschuldige grap of opmerking en ongewenst gedrag. Ongewenst gedrag is soms duidelijk zichtbaar, maar het kan ook subtiel gedrag zijn dat voor de ontvanger kwetsend kan zijn. SZW heeft verder een half miljoen euro gereserveerd voor een deskundigenteam dat bedrijven desgevraagd gaat adviseren over hoe om te gaan met dit probleem.

Ook gaan de Inspectie SZW er meer aandacht aan besteden via controles. In mei 2014 startte het ministerie van SZW de vierjarige campagne die aandacht vraagt voor werkstress. Omdat werkstress meerdere oorzaken kent, wordt elk champagnejaar een apart thema uitgelicht. Eerder was er aandacht voor pesten en agressie/geweld door derden. Dit jaar dus voor ongewenst gedrag.

Overige wetgeving

Behalve de Arbowet, waarin ook onder meer de deskundige bijstand op het gebied van bedrijfshulpverlening wordt beschreven (artikel 15), beschermen de navolgende wetten werknemers ook tegen negatieve invloeden op het werk.

  • Arbeidstijdenwet: beschermt werknemers tegen het maken van te lange werktijden en regelt het werken op zondag en bij nachtdienst.
  • Wet arbeid en zorg: regelt onder meer het recht op vakantiedagen en andere vormen van verlof.
  • Wet verbetering Poortwachter: gaat langdurig ziekteverzuim van werknemers tegen.
  • Algemene Wet Gelijke Behandeling: beschermt burgers/werknemers tegen het maken van ongeoorloofd onderscheid.
  • Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte: bestrijdt discriminatie vanwege handicap of chronische ziekte en bevordert de gelijke behandeling van mensen met een handicap op chronische ziekte.
  • Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen: verbiedt het maken van onderscheid tussen mannen en vrouwen op het gebied van arbeid.
  • Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid: verbiedt het maken van onderscheid op basis van leeftijd op het gebied van arbeid.
  • Tabakswet: regelt het recht op een rookvrije werkplek.
  • Burgerlijk Wetboek: geeft onder meer aan dat werkgevers verplicht zijn om goed werkgeverschap te tonen.
  • Wetboek van Strafrecht: behandelt zeer ernstige overtredingen, zoals geweld, ongewenste intimiteiten of grove nalatigheid.

bron: NIBHV Veiligheid #66