Bij een ontruiming doorloop je altijd dezelfde vaste volgorde: alarmeren, iedereen informeren, vluchtroutes vrijmaken, mensen opvangen op de verzamelplaats en controleren of er geen personen ontbreken. Die volgorde geldt ongeacht of het om een brand, gaslek of andere noodsituatie gaat. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over ontruimen, zodat je precies weet wat er van jou en je collega’s wordt verwacht.
Welke stappen worden er bij een ontruiming doorlopen?
Een ontruiming verloopt altijd in dezelfde vaste stappen: het alarm klinkt, de BHV-ers nemen de regie, medewerkers en bezoekers verlaten het gebouw via de aangewezen vluchtroutes, en iedereen verzamelt zich op de afgesproken verzamelplaats. Als het pand leeg is en alle ruimtes gecontroleerd door de BHV’ers kan het sein “veilig” worden gegeven en is de ontruiming officieel afgerond.
Concreet ziet de volgorde er zo uit:
- Alarmering: het ontruimingsalarm gaat af, handmatig via een handbrandmelder of automatisch via een rookmelder.
- Aanname en beoordeling: de BHV-ploegleider of verantwoordelijke BHV-er beoordeelt de situatie en geeft het sein tot ontruiming.
- Communicatie: iedereen in het gebouw wordt geïnformeerd, inclusief bezoekers die op dat moment aanwezig zijn.
- Begeleiding en controle: BHV-ers wijzen de aanwezige personen naar de dichtstbijzijnde vluchtroute en controleren of ruimtes leeg zijn.
- Verzamelen: iedereen gaat naar de vooraf afgesproken verzamelplaats buiten het gebouw.
- Controle: de BHV-ploegleider checkt bij de BHV of het pand leeg is en meldt aan de brandweer of er nog mensen worden vermist.
Rook is daarbij de grootste bedreiging, niet de vlammen zelf. Standaard gaan ontwerpers van gebouwen uit van een loopsnelheid van 1 meter per seconde en een maximale loopafstand van 30 meter door rook met ingehouden adem. Hoe korter de route naar buiten, hoe beter.
Wie geeft het sein tot ontruiming en wie is waarvoor verantwoordelijk?
Het sein tot ontruiming geeft de BHV-ploegleider, of bij afwezigheid de aangewezen BHV-er die op dat moment de leiding heeft. De werkgever is wettelijk verantwoordelijk voor de organisatie van de bedrijfshulpverlening als geheel, maar de uitvoering ligt bij de BHV-ers die daarvoor zijn opgeleid en aangewezen.
De Arbowet (artikel 15) verplicht elke werkgever om BHV-ers aan te wijzen die taken uitvoeren op het gebied van eerste hulp, brandbestrijding en evacuatie. Die taakverdeling moet vooraf helder zijn en vastgelegd in het bedrijfsnoodplan. Denk aan:
- BHV-ploegleider: neemt de beslissing tot ontruimen, coördineert de BHV-ers en is het aanspreekpunt voor de brandweer.
- BHV-ers: begeleiden mensen, controleren ruimtes en melden terug aan de ploegleider.
- Alle medewerkers: kennen de vluchtroutes, de verzamelplaats en weten wie de BHV-ers zijn.
Werken er meerdere organisaties in één gebouw? Dan is elke organisatie verantwoordelijk voor de BHV in het eigen deel. Meeliften op de BHV van een andere huurder is wettelijk niet toegestaan.
Wat is het verschil tussen een gedeeltelijke en een volledige ontruiming?
Bij een volledige ontruiming verlaat iedereen het gebouw. Bij een gedeeltelijke ontruiming worden alleen bepaalde verdiepingen, zones of vleugels ontruimd, terwijl de rest van het gebouw niet ontruimd wordt. Welke variant je toepast, hangt af van de aard en locatie van het incident en staat beschreven in het bedrijfsnoodplan.
Een gedeeltelijke ontruiming wordt vaak toegepast bij grote gebouwen of zorglocaties waar het volledig evacueren van alle aanwezigen meer risico oplevert dan het ter plekke houden van mensen buiten de gevarenzone. In ziekenhuizen of verpleeghuizen zie je dit regelmatig: patiënten op een veilige verdieping blijven waar ze zijn, terwijl de getroffen afdeling wordt leeggehaald.
Belangrijk: ook bij een gedeeltelijke ontruiming moet de procedure vooraf zijn vastgelegd. Iedereen moet weten wanneer welke variant geldt en wat er dan van hem of haar wordt verwacht.
Hoe wordt er omgegaan met mensen die niet zelfstandig kunnen vluchten?
Mensen die niet zelfstandig kunnen vluchten, zoals bezoekers met een beperking, patiënten of kinderen, moeten vooraf zijn opgenomen in het ontruimingsplan. Dat betekent concrete afspraken over wie hen begeleidt, welke hulpmiddelen beschikbaar zijn en waar ze naartoe gaan als de lift buiten gebruik is.
In de praktijk vraagt dit om:
- Evacuatiehulpmiddelen zoals een evacuatiematras voor trappen, op de juiste plekken in het gebouw aanwezig.
- Aangewezen begeleiders per verdieping of afdeling die weten wie extra hulp nodig heeft.
- Een veilige wachtplek voor mensen die de trap niet zelfstandig af kunnen, zodat de brandweer hen gericht kan ophalen.
Bij gebouwen met een verplichte brandmeldinstallatie geldt bovendien dat er voldoende personen aangewezen moeten zijn om een snelle ontruiming mogelijk te maken. Extra technische maatregelen, zoals sprinklers, kunnen het benodigde aantal hulpverleners daarvoor beperken.
Wat moet er gebeuren nadat het gebouw is ontruimd?
Nadat het gebouw is ontruimd, controleren de BHV’ers direct of het pand volledig leeg is en wie er mogelijk wordt vermist. Die informatie geef je meteen door aan de brandweer. Pas als de brandweer toestemming geeft, mag iedereen het gebouw weer in. Bij een ontruimingsoefening bepaald de ploegleider BHV wanneer de oefening klaar is en personen weer het gebouw (onder begeleiding van de BHV) in mogen.
Na afloop van een ontruiming, of het nu een oefening was of een echte situatie, evalueer je wat er goed ging en wat beter kan. Noteer de bevindingen en pas het ontruimingsplan aan als dat nodig is. Denk ook aan:
- Opvang en nazorg voor medewerkers die de situatie als schokkend hebben ervaren.
- Registratie van het incident en de afhandeling ervan.
- Communicatie naar medewerkers over wat er is gebeurd en wat er eventueel verandert.
Een ontruiming is ook een leermoment. Wie de evaluatie serieus neemt, verbetert de voorbereiding voor een volgende keer.
Hoe vaak moet een ontruimingsoefening worden gehouden?
De wet schrijft geen vaste frequentie voor, maar de Arbowet verplicht werkgevers wel om de BHV op peil te houden via oefeningen en bijscholing. In de praktijk geldt één ontruimingsoefening per jaar als minimum, maar afhankelijk van het risicoprofiel van je organisatie kan vaker oefenen noodzakelijk zijn.
Voor locaties met een verplicht ontruimingsplan, zoals gebouwen met een gebruiksmelding of een brandmeldinstallatie, is een regelmatige oefening ook vanuit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) logisch te onderbouwen. Bovendien geldt: hoe minder mensen het ontruimingsplan kennen, hoe groter de kans op fouten bij een echte situatie.
Oefeningen zijn ook het moment om nieuwe medewerkers te laten zien hoe een ontruiming in de praktijk verloopt. Wie op dag één een korte BHV-instructie krijgt over de verzamelplaats, de nooduitgangen en wie de BHV-ers zijn, staat al een stuk sterker dan iemand die dat pas tijdens een echte situatie ontdekt.
Hoe vaker je oefent, hoe sneller en rustiger het verloopt als het er echt op aankomt. Een BHV bijscholing is een goed moment om de ontruimingsprocedure ook theoretisch te herhalen en bij te spijkeren.
Hoe Soliede Opleidingen helpt met ontruimen en BHV
Een goede ontruiming begint bij goed opgeleide BHV-ers die weten wat ze moeten doen als het alarm afgaat. Bij Soliede Opleidingen trainen we bewust in kleine groepen van maximaal 12 deelnemers, zodat iedereen daadwerkelijk oefent en niet alleen toekijkt. We werken vanuit het principe van doen in plaats van vertellen: deelnemers oefenen reanimatie op een pop, krijgen een blusser in handen en handelen in echte scenario’s, inclusief ontruimingssituaties.
Wat we bieden:
- BHV-opleiding en bijscholing, beschikbaar als open inschrijving op onze locatie in Beverwijk én op locatie bij jou, door heel Nederland.
- Bedrijfsnoodplannen en vluchtwegplattegronden, zodat de ontruimingsprocedure op papier klopt én in de praktijk werkt.
- RI&E-trajecten waarbij we ook kijken naar ontruimingsrisico’s en de aanwezigheid van de juiste hulpmiddelen.
- Evacuatiehulpmiddelen en BHV-materialen via onze webwinkel, van evacuatiestoelen tot veiligheidspictogrammen.
Ben je benieuwd hoe wij jouw organisatie kunnen helpen met ontruiming en BHV? Neem contact met ons op. We denken graag met je mee en adviseren welke training of opleiding het beste past bij jouw organisatie. Of bekijk al onze trainingen en ontdek wat Soliede Opleidingen voor jou kan betekenen.
